Под Бајден, САД ќе се залагаат за „ЕУ-гославија“ на Балканот

Она што е важно во меѓународната политика не е она што лидерот сака да го стори, туку она што тој водач мора да го стори за да ги поддржи основните национални интереси на нивната земја. Разбирањето на ова е клучно за разбирање на влијанието на победата на Бајден на претседателските избори во САД врз американската политика кон Балканот. За новата политика на Бајден на Балканот пишува за OpenDemocracy (https://www.opendemocracy.net/en/can-europe-make-it/under-biden-the-us-will-push-for-a-eu-goslavia/) поранешенниот британски дипломат, сега професор на Кембриџ, Тимоти Лес, и според него последните изјави на Бајден за Балканот укажуваат на враќање на стариот пристап од времето на Обама.

„Несомнено, претстојната администрација на Бајден би сакала да ги избриша претходните 4 години американска политика на Балканот која се карактеризираше со помирување со Србија и малтретирање на косовските Албанци, флексибилен пристап кон границите и јасно непочитување на угледот на американските дипломати кои ја изградија сегашната ситуација, распоред на силите и усогласеност во регионот во последните 25 години.“ Неодамнешното тврдење на Бајден дека Србија мора да го признае Косово во рамките на неговите постојни граници, неговото додворување на албанските и босанските гласачи во САД и неговото неодамнешно потсетување на масакрот во Сребреница во 1995 година – како и неговата желба за мултилатерална влада и желба да ги врати вредностите Американска надворешна политика – сите укажуваат на заживување на пристапот пред Доналд Трамп.

Бидејќи регионот продолжува да стагнира, некои носталгичари веќе очекуваат посилна мускулеста американска политика, поттик за зајакнување на демократијата и владеењето на правото и обновување на обидот за Евро- Атлантска интеграција. Сепак, ваквото размислување ја игнорира новата стратешка реалност во регионот. Од различни причини, процесот на евроинтеграција е расипан, особено во однос на Србија и Македонија.

„Во меѓувреме, Србија ја поврати својата позиција како напредна држава на Балканот по појавата на силен лидер кој стави крај на хаосот во 2000-тите и структурните реформи кои ги искористија нејзините својствени предности како најголема економија и природен тежиште и центар на регионот. Србија исто така спроведе паметни дипломатски маневри што и овозможија поддршка на голем број спротивставени сили кои бараат присуство на Балканот: Русија да се заштити од западниот експанзионизам, Кина од економски причини и Турција, која се обидува да го докаже својот статус на голема моќ”.

Сега Белград е помалку зависен од Соединетите држави и „истовремено може да го одреди степенот на влијание на овие сили на Балканот и да се потпре на нивното влијание со цел да се заложи за поповолно решение за косовското прашање. Ако претседателот Бајден сака да остане верен на долгогодишната американска цел за воспоставување трајно решение на Балканот што дава можности за внатрешен развој и надворешна интеграција со Западот … – тој мора да работи во рамките на оваа нова реалност, а не на онаа што постоеше пред четири години, а камоли за реалноста на 90-тите години, кога Бајден ги формираше своите ставови за Балканот“.

Во последните четири години САД го неутрализираа влијанието на Русија во Црна Гора и нејзино интегрирање во НАТО и соборување на владата на Никола Груевски и последователно решавање на спорот за името меѓу Скопје и Атина, дозволувајќи и на Северна Македонија да ја следи Црна Гора во НАТО. Потоа САД го свртеа вниманието кон статусот на Косово. На крајот на процесот лежи Босна и вознемиреното прашање за уставните реформи. Овој напор нема да заврши бидејќи стратешките императиви на Вашингтон значат дека Бајден мора да продолжи таму каде што застана администрацијата на Трамп.

Под Бајден, пишува екс-дипломатот, САД ќе продолжат да бидат активен играч на Балканот – Вашингтон не може да дозволи регионот да премине во рацете на геополитичките ривали. Во исто време, новата администрација мора да разбере дека враќањето кон политиките пред Трамп ќе доведе до пораз: „Прекумерниот притисок врз Србите ќе ги зајакне позициите на Русија и Кина, како и ќе стави крај на решавањето на ситуацијата околу Косово, како и напливот на желба за независност од страна на Република Српска. Вклучувањето на Западен Балкан во ЕУ – ќе се соочи со отпор од Франција и другите земји на ЕУ. А, промовирањето поголема демократизација ќе ги налути локалните политичари од кои зависат САД “.

Затоа, администрацијата на Трамп беше принудена да „најде некаква алтернатива на неуспешната политика на европска интеграција, да го одложи прашањето за демократизација и да соработува со Србија, дозволувајќи и’ до одредена мерка да ги изложува своите услови “. Забележувајќи дека позицијата на новата администрација за зачувување на границите на Балканот во сегашната форма ќе биде цврста и жестока – Белата куќа ќе продолжи да се залага не само за царинска интеграција меѓу Србија, Албанија и Македонија во рамките на мини-Шенген зоната, туку и за неа експанзија и еволуција, гледајќи дека Белград „ја поддржува економската унија, бидејќи може да го зајакне своето лидерство на Балканот и да ги врати во својата орбита другите држави од регионот – … Косово, Босна и Црна Гора, со нивните големи српски малцинства“.

„Проектот со кој ќе и се даде на Србија водечката улога на Балканот можеби е доволен за да го убеди Белград да ја признае независноста на Косово без да инсистира на негово разделување – како и намалување на нивото на односите со Русија, Турција и Кина. Сфаќајќи дека сценариото „признавање на политиката на проширување на ЕУ доживеа колапс и дебакл“ и издигнување на Србија не е пожелно за Бајден – Лес е убеден дека сегашниот распоред на силите во регионот не му дава на Западот друг избор: „Се обложувам дека администрацијата на Бајден ќе промовира нов мултиетнички ентитет, тесно поврзан со ЕУ, која ќе вклучува 6 земји од Западен Балкан, а Белград ќе стане нејзино седиште.

Нема да биде точна копија на Југославија, која беше производ на своето време; но фактичката состојба на работите ќе го принуди Бајден и Западот да се вратат во логиката на блиското минато и да придонесат за создавање на нејзина модерна инкарнација во 21 век – нова ЕУ-гославија“.

Пишува: Дарко Тодоровски (текстот на авторот е негов личен став, нема никаква поврзаност со политиката на редакцијата)

Коментари

коментари

error: Content is protected !!