сабота, 5 декември, 2020

Религијата се враќа на геополитичката агенда

Доколку обратиме внимание на надворешната и домашната политичка агенда во светот, излегува дека значителен дел од конфликтите и вестите за нив воопшто се поврзани на еден или друг начин со религијата. Бурата на негодување во католичкиот свет ја крена неодамнешното соопштение на папата Франциско за поддршка на истополовите бракови. Убиството на верниците во храмот во Ница како и другите терористички напади во Европа беше поврзано со радикалниот ислам. Истото важи и за надворешната политика, кога Турција, поради верска и етничка солидарност, го поддржува Азербејџан, а Европа и Русија, ја поддржуваат Ерменија. Дури и се уште актуелниот американски претседател пред изборите побара поддршка од протестантските секти и еврејското малцинство во САД за неговата кампања.

Позицијата на ортодоксните евреи продолжува да игра клучна улога на политичка сцена во Израел и е важен дел од политичката агенда за сите партии, а пред се за премиерот Нетанјаху, Ердоган од друга страна повторно ја направи Света Софија џамија – и како резултат на тоа ја зголеми својата поддршка меѓу Турците и воопшто во исламскиот свет и предизвика лавина на критики и негодување во христијанскиот свет.

Исклучоци од ваквите ситуации се само делови од стара Западна Европа, каде што крвавата конфронтација помеѓу католиците и протестантите во минатото, од времето на реформацијата на Лутер формираше посебна етика за одвојување на Црквата од државата. Во Западна Европа, црквата, одредена конфесија или индивидуален верски проповедник и водач може да имаат голем авторитет и да влијаат на резултатот на политичките избори, но верските водачи обично се обидуваат да се дистанцираат од политичките игри. Сепак, дури и таму, во 21-виот век десните популисти сè повеќе се свртуваат кон верскиот дел од општеството, или барем кон оние кои на културно ниво се поврзуваат со христијанството.

Во овој поглед, религиозната агенда се повеќе е вклучена и интегрирана во современите политички технологии. Кога Џин Шарп ги напиша своите есеи „Од диктатура до демократија“ и „198 начини за промена на моќта без насилство“, пред скоро 30 години, светот сè уште беше секуларен по инерција, а религијата не се користеше толку широко за промена на власта. Сега теоријата и практиката на „обоените револуции“ направија голем чекор напред, особено благодарение на искуството со користење на овие технологии во источноевропските земји, каде влијанието на Православната црква и делумно, на Католичката црква значително се зголеми. Ова беше особено забележливо во Украина, каде според анкетите, на Црквата и се верува дури и повеќе од државата и армијата. Слична ситуација е и во Република Молдавија, каде што сега се подготвува вториот круг на претседателски избори, во Белорусија, Грузија и понатаму – на Балканот, пред се во Србија, Хрватска, Бугарија, Грција, Црна Гора, Македонија па дури и во Полска.

Најголем дел од луѓето имаат религиозни чувства, но верата е исто така институција со која можат да работат владини или невладини политички играчи. Впечатлив и неодамнешен пример за употреба на религијата во геополитички цели се неодамнешните локални избори во Украина, кои се одржаа на 25 октомври оваа година. Во изборите беше искористен Меѓународниот сојуз за верска слобода основан уште во 2019 година под директна контрола на државниот секретар на САД. Од Украина, во неа влезе неканонската Украинска Православна Црква (УПЦ), создадена за политички цели од поранешниот претседател на Украина Петро Порошенко. Националистичките херои Степан Бандера и Роман Шукевич (соработници на нацистичка Германија во Втората Светска Војна и одговорни за геноцид врз полското и еврејското население во Советска Украина, Полска и Беларусија), кои никогаш не биле проповедници или верски водачи, беа воведени во пантеонот на хероите на новата „црква“, и денес околу нив се гради митот за украинската нација. Сето тоа наиде на негодување од страна на Полска и на Израел. Во 2018 година како резултат на голем притисок и лобирање во Истанбул и во Цариградската Патријаршија од страна на Украина и на САД, неканонската Украинска Православна Црква доби таканаречен томос – специјално писмо за автокефалност на црквата. За оваа верска организација (УПЦ), Алијансата одвои 50 милиони долари, кои беа искористени за време на регионалната изборна кампања за влез во регионалните парламенти на списоците на националистички проповедници и свештеници со цел продолжување на нивната агресивна и националистички кампања, насочена против имотот и верниците на Руската Православна Црква и на нејзината автономна екзархија Украинска Православна Црква Московска Патријаршија (УКЦ-МЦ) во Украина. И покрај притисоците од украинската држава, од националистите, најголемиот дел од верниците во Украина и останаа верни на автономната екзархија УКЦ-МЦ.

Истото се случува и во Белорусија, каде уличните протести беа отворено поддржани од католички свештеници, а Православната црква се изјасни за помирување на државно ниво. Официјален Минск дури беше принуден да забрани влез во земјата на католичкиот Минско-Могилевскиот архиепископ Тадеуш Кондрушевич во врска со отвореното поттикнување на уличен конфликт од страна на последниот при неговото враќање од Полска. Православниот јазол на Балканот и обидите за одделување на православните цркви во Македонија, Црна Гора, па дури и Албанија од канонската Српска православна црква, отвораат можност за сериозен конфликт на Балканот. За ова, се разбира, не зборуваат современите европски медиуми кои се обидуваат да го извадат религиозниот фактор од нивната актуелна агенда на вести. Слични обиди на надворешни и внатрешни сили за поделба на црквата се случуваат во Црна Гора и Македонија, каде што Православната црква продолжува да врши значително влијание врз општеството. Но, како и да е, највпечатливиот пример за употреба на Црквата за политички цели останува Украина.

Православната црква, составена од локални цркви – автокефални (т.е. автономни), се смета себеси за една света соборна и апостолска црква. Секоја автокефална црква е самостојна и независна во работите на својата администрација од другите локални цркви, но е единствена со нив во веронауката и останува со нив во литургиска заедница и комуникација. За разлика од Католичката црква, православните немаат единствен водач. Во моментов има 15 такви признати православни цркви: Цариградската, Александриската, Антиохиската, Ерусалимската, Руската, Грузиската, Српската, Романската, Бугарската, Кипарската, Грчката, Албанската, Полската, како и православната црква на Америка и православната црква на чешките земји и Словачка.

Политичките проблеми и можностите за шпекулации започнуваат таму каде што границите (како во случајот со Православната црква на Америка, Србија или Русија) не се совпаѓаат со границите на државите, а во некои случаи црквата воопшто нема никаква држава (црквите во Александрија или во Цариград) … „Прв меѓу еднаквите“ се смета Цариград и Цариградската црква, која во исто време е една од најмалите и најзависните (од САД, каде што се наоѓаат скоро половина од сите верници и од каде доаѓа постојана финансиска поддршка, како и од Турција, каде што се наоѓа постојаното живеалиште на Патријархот на Цариградската црква – Вартоломеј. Исто така, повеќето свештени лица имаат турско државјанство и добиваат официјална плата од турското Министерство за култура).

Слично сценарио на украинското со поддршка на САД и Европа се обидува да изведе и Македонија. Официјални лица во Скопје веќе побараа томос во Истанбул. Во Црна Гора, локалните власти сакаат демонстративно да ја казнат Српската православна црква за кампања против членството во НАТО. На почетокот на оваа година, тие се обидоа да ги заземат црквите и имотот на СПЦ со помош на законот за верски здруженија, што ја изедначува најмасовната и легитимна Црква со таканаречената непризнаената Црногорска автокефална црква. Во Белорусија, каде што државата е отстранета скоро во советски стил од Црквата, обидите да се создаде нова црковна структура пропаѓаат, а демонстрантите се обидуваат да ја „зграпчат“ постојната егзархија и да склучат унија со Католичката црква.

Како и да е, враќањето во „новиот среден век“ се случува не само во исламскиот свет, туку и во Европа. Прашањата на културниот идентитет и верското самоопределување ќе станат едно од клучните прашања во просторот на целиот свет во наредниот период. Што е најстрашно, националните и странските политички чинители, како и транснационалните играчи, ќе се обидат да играат на религиозни чувства и противречности со цел да го контролираат, и да го заземат информацискиот.

Пишува: Дарко Тодоровски

Коментари

коментари

error: Content is protected !!